Beatrixhaven Maastricht bouwt stap voor stap aan een fossielvrije toekomst

In de Maastrichtse Beatrixhaven gebeurt veel. Achter de gevels van de maakbedrijven wordt niet alleen geproduceerd, maar ook hard gewerkt aan een toekomst zonder aardgas. De opgave is groot, de transitie complex en de tijd tikt door.

Fotografie door Aron Nijs ©

Senior beleidsmedewerker duurzame bedrijven(terreinen) Ivo George van de Gemeente Maastricht staat midden in die beweging. “We nemen woonwijken en bedrijventerreinen mee in de energietransitie, richting een klimaatneutraal Maastricht in 2050.”

Maar hoe maak je zo’n ambitie concreet op één van de oudste en meest complexe bedrijventerreinen van Nederland? En wat is daarin de toegevoegde waarde van PVB Limburg?

In april vorig jaar stelde de gemeenteraad de ‘Transitievisie Warmte & Energie’ vast. De ambitie: in 2030 in alle wijken een gebiedsaanpak richting aardgasvrij. Dat geldt niet alleen voor woonwijken, maar ook voor bedrijventerreinen.

De Beatrixhaven is één van de eerste vier gebiedsaanpakken waarmee Maastricht in 2023 is gestart. Geen eenvoudige locatie: hier zitten veel energie-intensieve bedrijven met complexe productieprocessen.

“Bij bedrijven gaat het niet alleen over het aardgasvrij maken van het pand,” legt Ivo uit. “Het gaat vooral over wat er in dat pand gebeurt. Kun je je productieproces verduurzamen zonder kwaliteitsverlies bij de producten die je produceert? Kun je alternatieve energiedragers inzetten? Dat vraagt vaak grote investeringen én innovatie.”

De stip op de horizon is helder: een fossielvrij energiesysteem. Maar de weg ernaartoe is zeker niet gemakkelijk en kost tijd. Daarom gebeurt het stap voor stap.

Vijf stappen richting een toekomstbestendig terrein

De korte termijn aanpak in de Beatrixhaven bestaat uit vijf stappen:

1. Energie besparen
2. Zelf energie opwekken
3. Eigen energie opslaan
4. Energieverbruik verschuiven
5. Energie delen en samenwerken

Voor de eerste 4 stappen kunnen bedrijven zelf al actie ondernemen. Bij stap 5 gaat het om energy hubs, collectieve laadpleinen en gezamenlijke energiecontracten. Daarbij heeft de gemeente een faciliterende rol om kansen te signaleren en ondernemers bij elkaar te brengen. Kennisuitwisseling tussen ondernemers en elkaar vertrouwen is essentieel om samen verder te komen.

 “Energie-uitwisseling tussen ondernemers vraagt om inzicht, organisatie en samenwerking,” zegt Ivo. “En die samenwerking op de juiste manier organiseren is misschien nog wel de grootste uitdaging.”

Via PVB Limburg werd de inzet van programmamanager Lester Wintjens (LWV) mogelijk gemaakt. Waar de gemeente zich richtte op de grotere strategische vraagstukken en de lange termijn route naar fossielvrij, zorgde Lester voor het benaderen en spreken van ongeveer honderd kleinere ondernemers.

Dat had meerdere effecten:

• Bereik: kleinere bedrijven werden actief geïnformeerd over de gemeentelijke gebiedsaanpak.
• Bewustwording: ondernemers kregen inzicht in wat er op hen afkomt richting 2050.
• Vertrouwen: doordat LWV ook verbonden is aan het Parkmanagement (SIM), was er al een bestaand netwerk.
• Ontzorging: de gemeente werd in capaciteit ondersteund op een tijdsintensief onderdeel.

“Het kost enorm veel tijd om zoveel bedrijven individueel te spreken,” vertelt Ivo. “Zeker omdat energie voor veel ondernemers een ondergeschoven kindje is. Ze zijn bezig met hun bedrijf draaiend houden. PVB heeft ons daar echt in geholpen.”

Door die inzet konden álle ondernemers worden meegenomen in het verhaal. “Dan hebben we het over het principe van participatie en gelijkwaardigheid. Je wilt iedereen dezelfde kansen bieden. Niet alleen de koplopers.”

De gemeente kijkt vooruit richting 2050. Maar ondernemers zijn vaak druk met de realiteit van vandaag en de komende vijf jaar.

Netcongestie, stijgende energiekosten en contractbeperkingen bij Enexis spelen op dit moment. Daarom richt de aanpak zich ook op praktische winst, zoals het slimmer inrichten van processen, het verbruik verschuiven naar dalmomenten, het benutten van subsidies en beter omgaan met bestaande netcapaciteit.

Ivo noemt een voorbeeld van een bedrijf dat door anders naar zijn processen te kijken, bijna 40.000 euro per maand aan energiekosten kon besparen. “Dat soort inzichten helpen om ondernemers mee te krijgen. De energietransitie is geen abstract toekomstverhaal. Het raakt jouw bedrijfsvoering vandaag.”

Een collectief energiesysteem – met lokale opwek, opslag en uitwisseling – vraagt om organisatiegraad. Bedrijven moeten elkaar kennen, vertrouwen en bereid zijn om samen te werken. Daar ligt volgens Ivo een structurele opgave:

“Voordat je een nieuw energiesysteem kunt bouwen, moet je het terrein goed organiseren. En dan helpt het ontzettend als een organisatie als PVB Limburg de kleinere ondernemers betrekt en verbindt.” Ook een actieve ondernemersvereniging zoals SIM Beatrixhaven is daarbij een belangrijke partner.

Intussen werkt de gemeente aan een energievisie voor de Beatrixhaven. Dit jaar wordt de route naar een fossielvrij energiesysteem geschetst. Parallel daaraan wordt in de buurt van de Beatrixhaven gewerkt aan een nieuwe woonwijk met een eigen warmte- en koudenet, waarvoor een gemeentelijk warmtebedrijf wordt opgericht. In de toekomst wordt gekeken of koppelingen met bedrijven mogelijk zijn.